ماه يخي

 آن‌هايی که آيين نگارش را می‌‌دانند و رعايت می‌‌کنند که هيچ. آن‌ها که می‌دانند و رعايت نمی‌کنند، می‌‌توانند هم‌چنان رعايت نکنند؛ زور که نيست. اما آن‌ها که نمی‌دانند و يا می‌‌دانسته‌اند و يادشان رفته، فکر می‌‌کنم اين مطلب گاه‌گداری، به دردشان بخورد.
این پست چند سطری آخر، که فقط کمی بيش‌تر از 10 غلط نگارشی و نقطه‌گذاری دارد! مرا واداشت تا این مطلب را آماده کنم. هر چند این مطلب فتوا يا واجب عينی نيست که اگر کسی رعايت نکند به دوزخ گرفتار شود؛ ولی رعايت نکردن‌شان فحش و لعنت می‌آورد که به‌قطع از بهشت و دوزخ دست‌به‌نقدتر است. و اما برجسته‌ترين غلط‌های مطالب مندرج در این وبلاگ بدون اين که بخواهم مته به خشخاش بگذارم با خواندن مطالب زیر مشخص می‌شود.
 
1- «می» و «نمی» فعل‌های مضارع چه وقتي که محاوره‌ای می‌‌نويسيم و چه غيرمحاوره‌ای، بايد جدا از ريشه‌ی فعل نوشته شوند. مثلا «ميشه» و «ميشود» غلط است. بايد نوشت «می‌‌شه» و «می‌‌شود»؛ و همين‌طور ديگر فعل‌ها. «ها»ی جمع هم از همين قاعده پيروی می‌‌کند و به هيچ‌وجه نبايد آن را به کلمه‌ای که جمع بسته شده، چسباند. برای مثال «دستها» غلط است و بايد نوشت «دست‌ها».‌
نکته‌ی مهم
 «می» و «نمی» فعل‌ها و «ها»ی جمع جدا نوشته می‌‌شوند اما نبايد به هنگام تايپ کردن از space [کليد فاصله] استفاده کرد. space برای ايجاد فاصله ميان کلمات مستقل به‌کار گرفته می‌‌شود. در اين موارد و برخی موارد ديگر بايد از [نيم‌فاصله] استفاده کرد. به خصوص برای محيطی مثل وبلاگ که درنهایت نمايش چيدمان نهايی جمله‌ها و کلمه‌ها نسبی ا‌ست و همیشه به همان ترتيبی نيست که وبلاگ‌نويس در مونيتور خود می‌‌بيند. استفاده از [نيم‌فاصله] باعث می‌‌شود که پيشوند افعال و يا «ها»ی جمع در عين اين که جدا ديده می‌‌شود، در هيچ شرايطی هم از کلمه‌‌ی اصلی خود جدا نشود و مثلا «می» تهِ خط نمی‌ماند و ريشه‌ی فعل بيفتد اولِ خط بعدی. اگر دقت کنيد، می‌‌بينيد که در همين يادداشت، به همين ترتيب عمل شده.
نکته‌ی مهم‌تر
کليد [نيم‌فاصله] به‌خاطر عدم کاربردی که در زبان انگليسی دارد، بستگی دارد به ويندوز مورد استفاده‌ی کاربر فارسی‌‌زبان. براي من که از ويندوز 2000 و با نرم‌افزار پشتيبان TrayLayout استفاده می‌‌کنم، کليد [نيم‌فاصله] همان shift+space است که در ويندوزهای فارسی شده به کار می‌رود. آن‌هايی هم که ويندوز انگليسی 98 و office2000 فارسی دارند، براي ايجاد نيم‌فاصله بايد از کليد shift+N استفاده کنند. و در ویندوز Xp هم از کلید Ctrl+Shift+2 برای ایجاد نیم‌فاصله استفاده می‌شود. 
 
2- استفاده از علايم نقطه‌گذاری در متن نه بی‌‌حکمت است و نه آن‌قدرها هم بی‌‌حساب و کتاب که برخی وبلاگ‌نويسان يا در‌کل با آن‌ها قهرند و يا نابجا و اغراق‌آميز از آن‌ها استفاده می‌‌کنند.
فاصله انداختن بين علامت‌هايی چون [.  ،  ؛  :  ؟  !] با کلمه‌ی قبلی خود غلط است و فاصله نينداختن بين آن‌ها و کلمه‌ی بعدی‌‌شان هم به هم‌چنين. درست اين است:
[کلمه] [علامت نقطه‌گذاری] [فاصله يا همان space] [کلمه‌ بعد]
رعايت اين شيوه، هم شکل ظاهری متن را زيباتر می‌‌کند و هم باعث می‌‌شود نقطه‌گذاری‌‌های متن شما در هر حالتی از ديده شدن در مونيتور و يا چاپ شدن روی کاغذ به هنگام پرينت، به هيچ وجه از انتهای سطر پايين نيفتند.
 
3- به‌هيچ‌وجه و هرگز «را» مفعولی را به هيچ کلمه‌ای نچسبانيد. از استثنايی چون «مرا» که بگذريم، حتا «تو را» را هم سرهم ننويسيد. با اين «را»ی بدبخت مثل يک کلمه‌ی مستقل برخورد کنيد. نه آن را بچسبانيد و نه آن را بدون فاصله [Space] تايپ کنيد. پس هم غلط است که تايپ کنيم «ترا» به‌جای «تو را»، هم غلط است که تايپ کنيم «منرا» به‌جای «من را» و هم غلط است که تايپ کنيم «خودرا» به‌جای «خود را».
 
4- حالا که حرف از چسباندن و نچسباندن است تکليف اين «به» بدبخت‌تر از «را» را هم روشن کنيم.در برخی موارد ترکيب «به» و کلمه‌ای ديگر به‌مرور تشکيل يک کلمه‌ی مستقل و بیشتر مواقع به معنای صفت داده که در اين موارد می‌شود چشم‌پوشی کرد از چسباندنش؛ مانند «بساز» در جمله‌ی «جمشيد مرد بسازی‌‌ست.» اما در موارد ديگر چنين عمل شنيعی انجام ندهيد و بگذاريد «به» به حال خود باشد. فقط حواس‌تان باشد که در برخی کلمه‌ها که شک داريد «به» جزو کلمه شده يا نه، می‌‌توانيد از [نيم‌فاصله] استفاده کنيد؛ مانند «به‌طرز» که در ظاهر جداست ولی وقتی روی آن کليک می‌‌کنيد، باهم انتخاب می‌‌شوند. پس غلط است که تايپ کنيم «بروی» به‌جای «به‌روی» و... و نيز غلط است اگر بنويسيم «لبم را بلبش چسباندم» به‌جای «لبم را به لبش چسباندم». [ببخشيد کمی س.ک.س.ی شد!]
 
5- خيلی از ما بدون اين که بدانيم، از کاراکترهای زبان عربی در کامپيوتر به‌جای کاراکترهای زبان فارسی استفاده می‌‌کنيم. تا جايی که من می‌‌دانم، تعداد اين کاراکترها پنج تاست؛ دو حرف و سه عدد: «ک»، «ی»، «4»، «5» و «6». تا پيش از ويندوز Me اين امکان برای ما وجود نداشت که از کاراکترهای اختصاصی فارسی به‌طور کامل استفاده کنيم، ولی از بعد از آن اين امکان وجود دارد که مهم‌ترين‌ و دردسرسازترينش همان «ی» است.
فرق اين چند کاراکتر ميان زبان عربي و فارسی چيست؟
:: حرف کاف در فارسی اين است: «ک»، ولی در عربي: «ك». البته هر دوی اين‌ها وقتی ميان کلمه‌ای می‌‌نشينند، شکل يکسانی پيدا می‌‌کنند؛ ولی اين به معنای اين نيست که هويت مستقل خود را از دست بدهند. بلکه «ک» فارسی هم‌چنان فارسی خواهد بود و «ك» عربی هم‌چنان عربی خواهد ماند. اما اگر در پايان کلمه‌ای قرار بگيرند، قيافه‌شان را خيلی راحت می‌‌شود از هم تشخيص داد.
:: حرف ی در فارسی اين است: «ی»، ولی در عربی: «ي». [دو نقطه را که زيرش می‌‌بينيد.] در واقع حرف «ی» در فارسی دوتاست؛ «ي» وسط و «ی» آخر. اگر دقت کرده باشيد، متوجه می‌‌شويد که در خيلی از وبلاگ‌ها و وب‌سايت‌ها از «ی» عربی به‌جای «ی» فارسی استفاده می‌‌کنند. برای همين بيش‌تر کلماتی که به «ی» ختم می‌‌شوند را با «ي» دونقطه‌دار می‌‌بينيد. از اين طرف، بعضی از آن‌ها هم که از ويندوزهايی مثل XP و 2000 استفاده می‌‌کنند، بدون توجه، همان «ی» فارسی آخر را در ميان کلمه می‌نشانند و چون خودشان آن را درست می‌بينند، فکر می‌کنند ديگران هم مشکلی ندارند. در حالی که آن‌ها که از ويندوزهای پايين‌تر استفاده می‌‌کنند، «ي» وسط را جداگانه و تقريبا به اين شکل مي‌بينند: «اي‌ن». پس بايد حواس مان جمع باشد که به‌رغم ميل‌مان هم که شده، «ی» آخر را در فارسی يک حرف کاملا مستقل ار «ي» وسط بدانيم.
در ويندوز Xp  و 2000، برای نگارش حرف يای وسط بايد از کليدهای Shift+X استفاده کرد.
- خب که چی؟
اطلاع‌داشتن از وضعيت اين پنج کاراکتر و تفاوت‌شان با نمونه‌های عربی‌‌اش، به ما کمک می‌کند که هنگام «جستجو» در هر وبلاگ و يا سايتی، بهتر و درست‌‌تر به نتيجه برسيم. توجه داشته باشيد که کامپيتر با همه‌ی خوبی‌‌اش، يک موجود زبان‌نفهم است که برای هر چيزی يک تعريفی دارد. نه ريخت و قيافه‌ی مشترک را تشخيص می‌‌دهد و نه حتی از دوتا نقطه‌ی ناقابل می‌گذرد. از طرف ديگر دانستن اين تفاوت انگيزه‌ای می‌‌شود برای ما که با استفاده‌ی هميشگی از نمونه‌های فارسی اين کاراکترها، به مرور زمان کمک کنيم به يکدست شدن نگارش فارسی در وب که قطعا نتيجه‌های مهمی در پی خواهد داشت. البته توضيح در اين‌باره زياد است و منظور من بيش‌تر طرح موضوع بود و اين که دستِ‌کم شاخک‌های ذهن شما را نسبت به اين موضوع حساس کنم. اميدوارم خودتان موضوع را پی بگيريد و به‌خصوص اين که در ويندوزهای خودتان چه‌طور بايد اين کاراکترها را پيدا کنيد تا هم شما آسوده باشيد و هم خوانندگان وبلاگ.
 
6- دو نکته کوچک: از کاربردِ همزه روی حرف «ه» خودداری کنيد و مثلاً با استفاده از نيم‌فاصله تايپ کنيد: «ه‌ی» و دیگر اینکه فراموش نکنید که الف سرکش‌دار که همان «آ» باشد، با استفاده از Shift+H قابل درج است.
 
7- برای استفاده از علامت‌هایی مثل پرانتز، کروشه، آکولاد و گیومه ("«[{}]»") هم دقیقا یک فرمول بسیار ساده وجود دارد، دقت کنید: هر کدام از این علامت‌ها را که باز می‌کنید، قبلش باید Space را زده باشید تا با کلمه‌ی قبلی فاصله ایجاد شود، اما بعد از علامت به هیچ‌وجه کلید Space را نزنید و فاصله ایجاد نکنید. برای بستن علامت هم دقیقا برعکس عمل کنید؛ یعنی بدون هیچ فاصله‌ای از کلمه‌ي قبلی، علامت را ببندید، ولی بعد از آن کلید Space را بزنید و به نوشتن ادامه دهید. به این مثال هم می‌توانید توجه کنید تا دقیقا دریابید ماجرا چیست: «برای نگارش در کامپیوتر و برای وب باید اصول آن را (به‌عنوان الفبا) رعایت کرد.»
      ................................................................................................
- به سعیده: برای نقل قول و موارد مشابه، از «گیومهٔ فارسی» استفاده می‌شود، نه از علامت نقل قول تکی یا دوتایی انگلیسی. درست: «نقل قول». غلط: "نقل قول" و 'نقل قول'. در ضمن اگر قرار است مطلب داخل گیومه نقل قول نباشد، مثل آنچه شما آورده‌اید دیگر نیازی به استفاده از گیومه نیست.
- مونای عزیز: محاوره‌ای نوشتن هیچ ایرادی ندارد، اما می‌توان درست‌تر نوشت؛ می‌توان از استفاده اغراق‌آمیز از نشانه‌ها و سرهم‌نویسی پرهیز کرد و ... (سه نقطه) را .... (چهار نقطه) درج نکرد.
- باران! گویا که مطالبت را در دو کامپیوتر متفاوت تایپ نموده‌ای، چراکه در پست اولت "ی" و "ک" عربی است و در پست دومت فارسی!!!؟؟
- از مطلب مستانه: - از معدود مطالبی که در آن نیم‌فاصله رعایت شده-
"امشب روح جهان, بودن توست ، وجود توست .صدای تو و ترانه توست."
"عزیز دلم....."
 و...
* ما که به‌سادگی اين امکان را یافته‌ایم تا اهل «نوشتن» باشيم، باید تلاش کنيم تا نگارش‌مان هم فرهيخته باشد. فرهيختگی در «انديشه» و «زبان» به تکرار، تامل، جديت، تفکر و مطالعه نياز دارد، اما فرهيختگی در «نگارش» فقط کمی حوصله می‌‌خواهد براي اجرای قواعد.
در پایان از تمام دوستان تقاضا دارم: اگر می‌خواهید قواعد نگارشی تخصصی‌ در مطالب این وبلاگ رعایت شود، برای کامل‌تر شدن این مقاله مطالب آموزشی‌تان را به من برسانید تا در همین پست قرار بگیرند.
 
**برنامه‌ای مفید برای کسانی که روی کامپیوترشان نیم فاصله ندارند:
روی این لینک کلیک کنید و یک برنامه‌ی بسیار سبک را به اسم  تری‌لی‌آوت دانلود کنید. این یک فایل zip است. آن را از حالت زیپ خارج کنید و روی آیکون برنامه کلیک کنید. بلافاصله به سمت راست نوار پایین Desktop شما یک علامت تازه اضافه می‌شود. بدون نیاز به وارد شدن به این برنامه، از این پس شما در هر محیطی از ویندوز که تایپ کنید) نت‌پد یا ورد یا هر محیط دیگر) امکان ایجاد «نیم‌فاصله» را نیز دارید؛ کافی‌ست به جای زدن کلید Space کلید Shift را بگیرد و هم‌زمان کلید Space را بزنید و از زندگی لذت ببرید. احتمالا تا چند روز کمی کند خواهید بود ولی اگر تحمل کنید، خیلی زود عادت خواهید کرد .علاوه بر امکان ایجاد «نیم‌فاصله»، با این برنامه می‌توانید حتی کلیدهای کیبورد خود را به دلخواه خود تعریف کنید. کافی‌ست روی آیکون برنامه راست‌کلیک کنید و بعد از انتخاب گزینه‌ی «آرایش صفحه کلید» قولنج کیبوردتان را بگیرید. به این ترتیب که بعد از کلیک روی «آرایش صفحه کلید» تصویری از کیبورد شما ظاهر می‌شود. روی کلید هر کاراکتر که می‌خواهید جای آن را تغییر دهید، کلیک می‌کنید، در صفحه‌ی جدید که باز می‌شود تمام کاراکترها در دسته‌بندی‌های مختلف در اختیار شما قرار می‌گیرد. کاراکتر دلخواه‌تان را انتخاب می‌کنید، سپس روی گزینه‌ی «قبول» کلیک می‌کنید؛ به همین سادگی! اگر به سراغش رفتید، توصیه می‌کنم اعداد ردیف بالای کیبورد خود را یکی یکی با اعداد فارسی جایگزین کنید و هنگام تایپ از آن‌ها استفاده کنید تا اعداد میان نوشته‌های شما روی وب، در هر ویندوزی به شکل فارسی دیده شوند. در ضمن اگر ویندوزتان XP است، در درايوی که ويندوز  نصب شده اين مسير را دنبال کنید:
Documents and Settings / All Users / Start Menu / Programs / Startup حالا از روی آیکون آن برنامه با راست‌کلیک يک کپی بگیرید و در فولدر Startup پيست کنید، بعد هم ری‌استارت. از این پس نیازی به هربار اجرای برنامه نخواهید داشت.